Zarówno w życiu praktycznym, jak i w naukach – do poznanych faktów
i prawidłowości zwracamy się z pytaniem „dlaczego?”, którego intencją jest wyjaśnienie tych faktów i prawidłowości, i na które odpowiadamy, wyprowadzając zdania, w których te fakty lub prawidłowości stwierdzamy, z innych, znanych nam, już, twierdzeń.

Kazimierz Ajdukiewicz stwierdził, iż przedmiotem badań metodologii jest nauka, a jej zadaniem – ustanowienie norm dla sposobów prawidłowego wprowadzenia twierdzeń do nauki.
1. Franciszek Bacon uznał, iż sposobem ustalenia wniosków nienarażonych na obalenie jest metoda indukcji eliminacyjnej.
2. Rene Descartes poszukuje zaś metody właściwego kierowania rozumem
i poszukiwania prawdy w nauce.
3. Wspomniani myśliciele, mimo różnic, które ich dzielą, z naukową metodą wiążą te same cele: niezawodność, pewność, użyteczność.

1. Jeżeli cała wartościowa wiedza pochodzi z doświadczenia, to także
z doświadczenia musi pochodzić wiedza ogólna, prawa naukowe i teorie. Jak to możliwe skoro obserwacje i eksperymenty mają charakter jednostkowy? Najpowszechniejszą odpowiedzią empirystów jest odwołanie się do indukcji, to znaczy do takiego sposobu rozumowania, w którym z jednostkowych przesłanek dochodzimy do ogólnego wniosku. Wnioskowanie indukcyjne jest jednak zawodne.

Poznanie świata, z jakim mamy do czynienia w fizyce, jest poznawaniem modelowym. Do rzeczywistości docieramy posługując się konstrukcją modelową badanego układu lub zjawiska.
1. Związek modeli z teoriami fizycznymi sugeruje, że myślenie modelowe niesie
w sobie funkcję wyjaśniającą, pomaga zrozumieć przyrodę.
2. Model nie jest martwym zapisem właściwości świata, ale strukturą aktywnie współtworzoną przez poznający podmiot. Myślenie modelowe to dobitny przejaw działalności poznawczej człowieka, jego własności nie tylko odkrywania, ale

Nie podlega dyskusji, że w ostatnich czasach wiele wartościowych wyników
w takich dziedzinach jak medycyna, biologia, nauki społeczne, farmakologia, zawdzięczamy eksperymentom przeprowadzonym na ludziach. Jednak większość
z nas podchodzi do tej sprawy sceptycznie, mimo iż takie eksperymentowanie przynosi wyraźny postęp wiedzy w dziedzinie biologii czy medycyny.

Nasza epoka często zwana jest epoką nauki i technologii. Rozszerzamy naszą wiedzę i pogłębiamy rozumienie świata, w którym żyjemy. Postępy technologii pozostawiają jednak piętno na każdym aspekcie życia w naszym „wieku nauki”. Wytworzyły również wiele nowych problemów, pilnych do rozwiązania.
1. Autor zadaje sobie fundamentalne pytanie – Czy metody naukowe pozwalają na ustanowienie obiektywnych kryteriów dobra i zła i sformułowanie prawomocnych norm moralnych.
2. Należy rozważyć kwestię uzasadniania wiedzy naukowej, to znaczy problem

1. Gry kategorialne jako metoda badawcza.
a) Sposobem przeorganizowania dominujących dotychczas koncepcji poznania może być przemieszczenie kategorialne: wprowadzenie do rdzenia danej problematyki pojęć umieszczonych dotąd gdzieś na marginesie rozważań.
b) Autor przemieszcza pojęcie „przemocy” w taki sposób by uzyskało rangę jednej
z podstawowych metafor organizujących analizę.
c) „Przemoc” występuje czasami w roli nadużywanej metafory, rozciąganej być może poza granice zdrowego rozsądku. Ten niewątpliwy fakt kulturowy wiąże się

Język, narzędzie międzyludzkiej komunikacji, podobnie jak lekarstwo posiada w swym działaniu pewne własności zarazem pożyteczne i szkodliwe.
1. Rozróżnienie pojęciowe
a) Zakres nazwy – zbiór przedmiotów przez tę nazwę oznaczonych
b) Treść nazwy – zespół cech wyróżniających desygnaty spośród innych
c) Nazwy równozakresowe – różne nazwy posiadające ten sam zakres.
d) Nazwy równoznaczne – różne nazwy posiadające tą samą treść.
2. Wieloznaczność wyrażeń prostych.

Metodologia określana jest często jako nauka o metodach badawczych stosowanych w nauce.
1. Działem metodologii jest ogólna teoria pomiaru, do metodologii zalicza się teorię definicji i teorię wnioskowania. W jej skład wchodzą także rozważania dotyczące technik klasyfikowania, porządkowania obiektów.
2. Metodolog szuka ogólnych prawidłowości, które charakteryzują naukę oraz proces tworzenia teorii naukowych.
3. Metodologia to teoria nauki. Zadaniem metodologa jest stworzenie pewnego ogólnego modelu procedur naukowych, oraz odpowiedź na pytanie: jak powstają

Rozumienie jest to zabieg polegający na kulturowej identyfikacji danego działania poprzez przypisywanie mu jakiegoś stypologizowanego sensu, podciągnięcie pod ogólniejszą kategorię działań i w związku z tym odtworzenie motywów działającej jednostki. Zabieg rozumienia naukowego jest przyporządkowaniem działań i towarzyszącym im stanów świadomości jednostki wzorom działań i stanom świadomości społecznej.
Podstawowe podobieństwa i różnice w określeniu natury rozumienia można uchwycić porównując trzy konkurencyjne idee: Wilhelma Diltheya, Maxa Webera