Początkowo nadzieja, która inspirowała metodologię polegała na odkryciu metody badawczej, wystarczającej aby doprowadzić badacza bezbłędnie do prawdy. Umarła ona śmiercią naturalną. Obecnie metodologia stawia sobie zadanie skromniejsze. Chodzi o sformułowanie reguł i wymagań, które pomogłyby powstrzymać niektóre błędne posunięcia badawcze, ale nie zagwarantowałaby sukcesu.
1. Część metodologii usiłuje ustalić odpowiednie wymagania (zasady regulacyjne), nakładane na treść przesłanek teorii wyjaśniającej w konkretnej dziedzinie badawczej. Przykładem jest koncepcja mechanizmu.
2. Koncepcja mechanizmu jest słaba w tym sensie, że może być pogodzona z każdą dowolną obserwacją, a więc jest zasadą niesprawdzalną i nieempiryczną, o tyle jest jednak mocna, że nie da się już pogodzić ze wszystkimi możliwymi teoriami fizycznymi. Gdyby była do pogodzenia ze wszystkimi, nie regulowałyby niczego.
3. Analogiczną do koncepcji mechanistycznej jest typowa dla nauk społecznych zasada indywidualizmu metodologicznego. Zgodnie z nią ostatecznymi składnikami świata społecznego są jednostki ludzkie, które działają w sposób mniej lub bardziej adekwatny, kierując się swoimi dyspozycjami i swoim rozumieniem sytuacji, w której się znajdują.
4. Indywidualizm metodologiczny przeciwstawia się holizmowi socjologicznemu
i organicyzmowi. W przeciwieństwie do tych dwóch teorii twierdzi on, iż siłami sprawczymi działającymi w historii są jednostki ludzkie.
5. Według koncepcji indywidualistycznej żadna tendencja społeczna nie jest jednostkom ludzkim narzucana. Tendencje te są wytworem ludzkich cech, działań
i sytuacji, ludzkiej ignorancji i lenistwa na równi z wiedzą i ambicją.
6. Istnieją dwie dziedziny, w których indywidualizm metodologiczny nie znajduje zastosowania:
a) sytuacja probabilistyczna, w której przypadkowe i nieprzewidziane nieprawidłowości ludzkiego zachowania składają się na prawidłowy
i poprawny rezultat
b) Sytuacja, w której niezbadane powiązania fizyczne między ludzkimi systemami nerwowymi powodują automatyczne reakcje cielesne.
7. Indywidualizm metodologiczny nie powstrzymuje prób wyjaśnienia genezy właściwości psychologicznych, wymaga jedynie aby próby te były także indywidualistyczne (traktowały rysy psychologiczne jako rezultat reakcji jednostki w stosunku do sytuacji w jakich się znalazła).
8. Indywidualizm metodologiczny widząc źródło niepożądanych zjawisk społecznych w reakcjach jednostek na otaczającą sytuację, sugeruje że można je usunąć, poprzez zmianę sytuacji wobec których staja ludzie.
9. Zbiór dyspozycji danej jednostki powinien w różnych warunkach, doprowadzić do różnych decyzji. Podjęcie określonej decyzji potwierdza istnienie określonej dyspozycji, a zarazem jest przez tę dyspozycję wyjaśnione.