Wykłady z teorii poznania

Atomiści uznawali, że żadna z różnic pomiędzy atomami nie jest pozbawiona przyczyny, a uznanie uniwersalnej przyczynowości bezpośrednio wynika z atomistyki. Dlatego też Demokryt jednocześnie i neguje przypadkowość, i uznaje ją: neguje w sensie nieistnienia przyczynowości – żadne zdarzenie nie może powstać bez przyczyny; uznaje w sensie przeciwieństwa celowości – żadne zdarzenie w przyrodzie nie powstaje i nie dokonuje się dla urzeczywistnienia jakiegoś celu8 W tym sensie każde zdarzenie jest przypadkowe.

Rozważania nad istotą zjawisk przyrodniczych mają równie długą historię jak i sama grecka myśl filozoficzna. Pierwszym problemem, który postawiła ona przed sobą, było zagadnienie rzeczywistej natury wszechrzeczy i sposobu przybierania przez tą naturę postaci zmysłowo rozróżnialnych zjawisk przyrodniczych. Na przestrzeni wieków myśliciele skupiali swoją uwagę na bycie, przyrodzie i rzeczywistości, zastanawiając się nad tym, co stanowi jej „istotę”.

Tomizm – mocne rozumienie korespondencyjnej teorii prawdy
Ingarden – prawda związana ze stanem rzeczy
Wittgenstein, Russell – korespondencja z faktem – trudno jednak mówić o czystych faktach; dokonujemy ujęć. Czy fakt jest czysty i znajduje się w świecie, czy może jednak jest w nim moment konstrukcji?

Pytanie o stan rzeczy: czy w dziedzinie rzeczywistości (mocna wersja klasycznej teorii prawdy) można bez problemów mówić o stanie rzeczy? Czy stan rzeczy może być konstytuowany przez stan rzeczy?
Prawda u Ingardena

Stanowiska: realizm, idealizm, antyrealizm.

Spór toczy się na gruncie semantycznym (rozstrzygalność zdań) oraz realistycznym (np. spór o istnienie świata)
Należy odróżnić realizm jako stanowisko Arystotelesa od realizmu jako stanowisko Platona.
Źródeł realizmu upatrujemy w filozofii antycznej.

Tomizm
Realizm metafizyczny głoszony jest dziś na gruncie filozofii tomistycznej. Tutaj pojęcie prawdy utożsamiamy z bytem, jest to prawda pojęta rzeczowo, substancjalnie.
Substancjalne pojęcie prawdy (utożsamione z bytem) – byt: jest nim to, co jest.

Przejście z podejścia realistycznego na semantyczny – opisujemy rzeczywistość w modelach. Aspekt epistemologiczny będzie jednak poruszany przy uzasadnianiu zdań – jakie mamy racje za przyjęciem jakiegoś zdania bądź jego odrzuceniem.
Putnam określił stanowisko realizmu metafizycznego przez trzy tezy:
1. świat istnieje niezależnie od podmiotu poznającego, istnieje świat rzeczy samych w sobie
2. istnieje jeden zupełny opis świata
3. prawdę przyjmujemy w sensie klasycznym i korespondencyjnym

Musimy odróżnić dyskusję realizm – idealizm.
Mamy:
1. Realizm metafizyczny – stanowisko, głoszące że istnieje byt niezależnie od podmiotu poznającego
2. Realizm epistemologiczny – byt (niezależny w swoim istnieniu) jest poznawalny, mamy do niego dostęp, dostęp do transcendentnego bytu.
Oraz
1. Idealizm immanentny – zakres poznania nie przekracza strumienia świadomości – poznajemy tylko przeżycia.
2. Idealizm transcendentalny – mamy zależność poznawanego bytu od świadomości.

Typ spostrzeżenia wartościowego w fenomenologii to wewnętrzne niezmysłowe. Dostarcza ono pewności (Pierwsza filozofia). Husserl osiągnął to metodą redukcji transcendentalnej.

Dzieła Husserla:
– 1901 – Badania logiczne
– 1907 – Pięć wykładów o pierwszej fenomenologii
– 1913 – Idee czystej fenomenologii
– 1924 – Ernsten philosophie
– 1931 – Medytacje kartezjańskie
– 1938 – Kryzys nauk europejskich

Percepcja.
Koniec XIX wieku był początkiem nurtu naturalistycznego i tendencji scjentystycznych. Presja aby uprawiać filozofię metodą nauk przyrodniczych była znacząca. Próbowano znaleźć obszar dla filozofii który nie jest podejmowany przez naukę – były to ludzkie przeżycia.

Proces poznawczy jest procesem informacyjnym (w ujęciu kognitywistycznym) – gromadzi i przetwarza informacje. Najpierw docierają sygnały świetlne w przypadku wzroku, następnie przechodzi impuls nerwowy.
Dla percepcji istotny jest czas – niektóre bodźce nie mogą zostać dostrzeżone ze względu na zbyt krótki czas wystąpienia (A. Treisman – badania nad percepcją ze względu na czas, R. Efron – rola czasu w percepcji)