Nie podlega dyskusji, że w ostatnich czasach wiele wartościowych wyników
w takich dziedzinach jak medycyna, biologia, nauki społeczne, farmakologia, zawdzięczamy eksperymentom przeprowadzonym na ludziach. Jednak większość
z nas podchodzi do tej sprawy sceptycznie, mimo iż takie eksperymentowanie przynosi wyraźny postęp wiedzy w dziedzinie biologii czy medycyny.
1. Ujawnienie nieludzkich eksperymentów przeprowadzanych przez nazistowskich lekarzy było bezpośrednią przyczyną powstania całego szeregu kodeksów etycznych dotyczących eksperymentowania na ludziach. Najdonioślejszym z nich jest Kodeks Norymberski.
2. Na przykładzie Kodeksu Norymberskiego można doskonale pokazać, co można i czego nie można osiągnąć za pomocą ogólnego kodeksu w kwestii problematyki związanej z eksperymentowaniem na ludziach. Oto on w zarysie:
a) Nieodzownym warunkiem jest zgoda osoby badanej.
b) Eksperyment może być przeprowadzony tylko wtedy, jeżeli rokuje uzyskanie cennych wyników z punktu widzenia dobra społecznego.
c) Eksperyment musi być zaprojektowany w oparciu o wyniki badań na zwierzętach
i znajomości natury badanej choroby.
d) Eksperyment musi być tak pomyślany, by uniknąć wszelkich niepotrzebnych urazów i cierpień fizycznych czy psychicznych.
e) Nie wolno przeprowadzać eksperymentu, jeśli a priori istnieje podstawa do przypuszczenia, że narażałby on osobę badaną na śmierć lub trwałe upośledzenie zdrowia.
f) Stopień ryzyka związany z podejmowanym eksperymentem nie powinien przekraczać granic zakreślonych ogólnoludzką doniosłością problemu.
g) Eksperyment powinien być przeprowadzony przez osoby posiadające kwalifikacje naukowe.
h) Osoba badana powinna mieć prawo przerwać eksperyment, gdyby w czasie jego wykonywania znalazła się w takim stanie fizycznym lub psychicznym, iż kontynuowanie eksperymentu wydaje się jej niemożliwe.
3. Ważnym problemem pozostaje kwestia stosowania ogólnych norm do poszczególnych wypadków. Maksyma wyrażona przez Claude’a Bernarda – „Moralność chrześcijańska jednego tylko zabrania: czynienia zła bliźniemu” – nie uwzględnia pospolitej prawdy, iż wyboru dokonujemy nie między dobrem i złem, lecz między trudnymi do zmierzenia niebezpieczeństwami albo – jak to wyraził
dr Beecher „między różnymi odcieniami szarego”.
4. Ilekroć w jakimś ośrodku badawczym wysunięty zostanie projekt przeprowadzenia eksperymentów na ludziach, trzeba powołać specjalną komisję upoważnioną do opiniowania tych projektów oraz syntetycznie ująć problem etyki eksperymentowania na człowieku.