Ostatnim zagadnieniem jakie podejmuje Arystoteles w omawianym fragmencie, jest kwestia tego, jakie cechy powinien mieć dobry władca i dobry poddany. Dochodzi do wniosku, że niektóre cechy, jak na przykład sprawiedliwość, występują u wszystkich ludzi w różnym natężeniu. Zawierają się one w cnocie dobrego człowieka i wpływają na to, że jedni rządzą, a inni słuchają8. Wynika z tego, że o podziale na władców i poddanych decyduje to, jak bardzo jest ktoś cnotliwym człowiekiem, a co za tym idzie w jakim natężeniu występują u niego cechy takie jak np. sprawiedliwość czy umiarkowanie.
Inaczej sprawa wygląda z roztropnością i słusznym mniemaniem, które są cechami występującymi wyłącznie kolejno u dobrego władcy i dobrego podwładnego. Są to jedyne cechy, które nie są wspólne dla wszystkich. Roztropność należy najprawdopodobniej definiować jako podejmowanie mądrych decyzji, natomiast słuszne mniemanie jako podporządkowywanie się decyzjom władcy. Arystoteles twierdzi, że roztropność jest cechą niepożądaną wśród podwładnych, co należy rozumieć tak, że cnotliwy obywatel powinien posiadać zdolność do bycia roztropnym, lecz korzystać z tej zdolności może jedynie wówczas, gdy jest władcą. Wynika z tego, że cechy takie jak roztropność czy dobre mniemanie nie wpływają, tak jak chociażby sprawiedliwość, na to czy ktoś rządzi. Są one skutkiem tego, do której grupy obywatel się zalicza, a nie przyczyną.
Cnota dzielnego obywatela i dobrego człowieka nie jest, przynajmniej nie zawsze, równoznaczna. Obywatela znamionuje zdolność i umiejętność kolejno słuchania i rządzenia, bycia podwładnym i władcą. Człowiek dobry, który obywatelem nie jest – zdolności i umiejętności rządzenia nabywać i posiadać nie musi. Można być dobrym człowiekiem i mieszkańcem państwa, nie mieć jednak tej dzielności, która znamionuje obywatela. U Arystotelesa obywatel jest rozumiany jako członek zrzeszenia, w którym kolejno podlega się władzom i samemu się w tych władzach uczestniczy. Obywatelem jest ten, kto ma otwarty współudział we władzy9.

1 Arystoteles, Polityka III, 1276b
2 Arystoteles, Polityka IV, 1296b
3 Arystoteles, Polityka III, 1276b
4 Arystoteles, Polityka III, 1277a
5 Arystoteles, Polityka VII, 1332a
6 Rybicki P., „Arystoteles. Początki i podstawy nauki o społeczeństwie”, s. 120
7 Ibid., s. 120
8 Stwierdzenie, że „także i cnota dobrego człowieka obejmuje jedno i drugie” należy najprawdopodobniej odnieść do umiarkowania i sprawiedliwości, o czym świadczy następne zdanie w tekście.
9 Rybicki P., op. cit., s. 156

Bibliografia:

Arystoteles, „Polityka”, [w:] „Dzieła wszystkie”, t. 6, Warszawa 2001
Rybicki Paweł, „Arystoteles. Początki i podstawy nauki o społeczeństwie”,
Wrocław 1963
Wróblewski Witold, „Filozofia praktyczna Arystotelesa i jej antropologiczne aspekty”,
Toruń 1992
Tatarkiewicz Władysław, „Historia filozofii”, t. 1, Warszawa 1999