1. Najczęściej określa się wyjaśnienie jako odpowiedź na pytanie „dlaczego p, gdzie p jest opisem wyjaśnianego zdarzenia lub prawidłowości. Według Carla Gustava Hempla i Paula Oppenheima pytanie „dlaczego dane zjawisko zaszło” znaczy tyle, co pytanie „zgodnie z jakimi prawami i na mocy jakich warunków początkowych zaszło dane zjawisko.
Jeśli przez L1,..., Lr oznaczamy prawa ogólne, przez C1,..., Ck zdania stwierdzające warunki początkowe, to wyjaśnienie zjawiska opisanego przez zdanie E podpada pod następujący schemat:
C1,..., Ck
L1,..., Lr eksplanans
E eksplanandum

2. Każde wyjaśnienie naukowe (według Hempla i Oppenheima) musi spełniać następujące cztery warunki:
a) „Eksplanandum musi logicznie wynikać z eksplanansa”
b) „Eksplanans musi zwierać prawa ogólne, które są niezbędne do wyprowadzenie eksplanandum”.
c) „Eksplanans musi mieć treść empiryczną, tj. musi być możliwe przynajmniej
w zasadzie, zweryfikowanie po przez eksperyment lub doświadczenie”
d) „Zdania tworzące eksplanans muszą być prawdziwe.
3. Model teorii, w której prawdziwe są wszystkie zdania teorii, nazywamy modelem – realizacją, zaś model zjawiska, modelem – obrazem, przy czym oba rodzaje tworzą klasę modeli teoretycznych.
4. Wyjaśnienie prawa polega na podaniu dowodu tj. wykazaniu, że prawo to wynika
z innych teorii. Wyjaśnienie zjawiska jest procesem złożonym: najpierw budowany jest model – obraz danego zjawiska, następnie dobiera się istniejącą lub konstruuje nową teorię zawierającą w klasie modeli – realizacji model, którego zawężeniem byłby rozważany model – obraz. Jeśli teraz zdanie lub zespół zdań, które opisują rozważane zjawisko posiadają dowód w teorii, a więc staja się jej tezami, to możemy uznać, że zjawisko zostało wyjaśnione.
5. Teoria nie opisuje bezpośrednio materialnej rzeczywistości, przy wyjaśnianiu zjawisk zachodzących w tejże rzeczywistości możemy rozpatrywać relację między zjawiskiem a jego modelem – obrazem.
6. Wiktor Sztoff w „modelowaniu i filozofii” wyróżnia dwa typy interpretacji:
a) Teoria za pośrednictwem interpretacji dotyka swej dziedziny przedmiotowej i ruch skierowany jest od teorii do dziedziny przedmiotowej.
b) Fakty za pośrednictwem interpretacji zostają podciągnięte pod jednoczącą je
i objaśniającą teorię i ruch odbywa się od przedmiotu (faktów) do teorii.
7. Sztoff przedstawia również dwa rodzaje wyjaśnień: modelowe i dedukcyjne. „W wyjaśnianiu modelowym dedukcja odgrywa rolę podrzędną, główną zaś rolę odgrywa analogia i budowa modelu. Natomiast w wyjaśnianiu teoretycznym,
z jego schematem dedukcyjnym, model nie występuje i jedynym logicznym środkiem wyjaśniania jest dedukcja”.