[poprzedzał wykrystalizowanie się pozytywizmu; zorientowany głównie na naukę i praktykę; w opozycji do romantyzmu, odrzuca: maksymalizm filozoficzny, skłonność do mistycyzmu, mesjanizm, dogmatyzm polityczny; w zamian: minimalizm, empiryzm w duchu Śniadeckich i Comte’a, wiedza ma odwoływać się do faktów, akcentuje się tu praktycyzm; rzeczywistość widziana jako zbiór faktów do zbadania; odkrywa się człowieka – w świetle społecznym i przyrodniczym; popularne pojęcie ‘cywilizacja’]
Feliks Jan Majorkiewicz (1820-1847; historyk literatury, prawnik; praca jako wartość duchowa i moralna)
Adrian Krzyżanowski (1788-1852, matematyk, pisarz historyczny – badał postęp dziejowy człowieka; chciał wprowadzenia rachunku prawdopodobieństwa do wykładów z algebry)
Fryderyk Szulc (wiąże postęp z wzrostem osiągnięć naukowych)
Józef Supińsi (1804-1893; najwybitniejszy przedstawiciel prepozytywizmu polskiego; naukowiec i ekonomista, wskazywał na konieczność reform gospodarczych w Polsce; Myśl ogólna fizjologii wszechświata – pierwsza w polskiej nauce, nieświadoma, próba opracowania systemu socjologicznego)