Jan Ostroróg (1436-1501; Memoriał w sprawie uporządkowania Rzeczypospolitej – za umocnieniem władzy królewskiej, ale demokracja; król podlega tylko Bogu, Kościół pod władzą świecką; patriota – przeciw wpływom niemieckim)

Andrzej Frycz Modrzewski (1503-1572; O poprawie Rzeczypospolitej – o obyczajach, prawach, wojnie, Kościele i szkole; etyka i dobre obyczaje to fundamenty państw, prawo służy wspieraniu moralności, wychowywać, umocnić władzę króla ale idee demokratyczne)

Stanisław Orzechowski (1513-1566; pisma polityczne i religijne, zmienia dwukrotnie wyznanie [luteranizm i z powrotem katolicyzm], Traktat w sprawie niebezpieczeństwa tureckiego, Policja Królestwa Polskiego na kształt Arystotelesowych Polityk wypisana) Studiował w Padwie, Bolonii, Wenecji.
Wierny poddany – krytyka stosunków politycznych w Polsce. Dwie mowy antytureckie – O podjęciu wojny przeciwko Turkom, Do Zygmunta króla Polski druga mowa antyturecka.
Ekskomunikowany w 1551 za małżeństwo z Magdaleną Chełmską. Popierał zniesienie celibatu, sympatyzował z prawosławiem. Krytykował instytucje kościoła a nie sam katolicyzm. Uzyskał dyspensę z celibatu. Kościół chciał go pozyskać do sporów polemicznych z protestantami. Stan duchowny ma charakter prymarny w państwie. Żądał reformy obronności, sądownictwa, prawodawstwa. Sprzeciwiał się uciskowi chłopów. Uznał, że warunkiem szczęśliwego rozkwitu Rzeczypospolitej jest równość jej obywateli wobec prawa. Podobnie jak Wolan i Ciesielski domagał się jednak uregulowania sprawy mężobójstwa tylko w obrębie szlachty.
Ramę teoretyczną jego rozważań tworzy arystotelizm z dowartościowaniem nauki chrześcijańskiej. W odwołaniu się do Arystotelesa widział broń przeciwko antyintelektualizmowi protestantyzmu. To reformacja podkopała idealny ustrój Polski i jej spokój wewnętrzny zapewniony przez hierarchię duchowną. Reformacja burzy więzi społeczne. Domagał się jednak zapewnienia szlachcie wpływu na wybór biskupów. Kościół przyjął tylko dwie jego tezy: wolność i pomyślność rzeczypospolitej uzależniona jest od jej stosunku do katolicyzmu i stanu duchownego, i po drugie: katolicyzm stanowi fundamentalny i niezbywalny składnik tradycji narodowej.