L. Fleck (1896-1961), przed wojną we Lwowie, później w Lublinie, w ’57 wyemigrował do Izraela. W latach ’30 pisze w języku niemieckim ‘Powstanie i rozwój faktu naukowego’ (tł. na angielski w latach ’80). Dzieło to okazało się na tyle nowatorskie, że zupełnie je zignorowano – dopiero Kuhn w ’61 zrobił do Flecka przypis.
Główne tezy:
(a) nauka powinna byś postrzegana, rozumiana w kontekście kultury; nie da się jej od kultury oddzielić – to scena działań ideologii, emocji, walki, wartości, światopoglądów naukowców; emocje mogą być tak zżyte z naukowcem, że ten już ich nie spostrzega
(b) fakty nauki to kostrukty i wynalazki
(c) naukowiec to członek kolektywu myślowego wyznaczającego określony typ myślowy (podobieństwo z kuhnowskim paradygmatem); style myślowe są historycznie zmienne; w ich ramach przymus myślowy jako efekt socjalizacji do określonego stylu naukowego – dzieje się to niewerbalnie, mimochodem; człowiek nie może już wtedy widzieć faktów z innych stylów myślowych (kuhnowskie różne światy); partykularyzm naszego stylu myślowego może ujawnić się tylko w zderzeniu z innym
(d) widzi się to co chce się widzieć i co widzieć można; doświadczamy tylko określonych rzeczy w świecie, których istnienie wyznacza nasz styl myślowy (‘naukowcy widzą dopiero, gdy wiedzą, co mają zobaczyć’ [Hanson] – przygotowanie teoretyczne istotne np. w astronomii odkrycie Plutona)
(e) teoria, przekonania wyprzedzają obserwację – widzimy w świecie to, co pozwala nam zobaczyć wyobrażenie zbiorowe; każda obserwacja to hipoteza teoretyczna
(f) fakt naukowy determinowany jest przez styl myślowy, a nie przez rzeczywistość
(g) teoria może być porównywana wyłącznie z teorią – nie da się rozstrzygnąć walki pomiędzy nimi przez odniesienie do świata
(h) dokonania naukowe muszą trafić na swój czas; nie mogą pojawić się zbyt wcześnie, gdy praktyka społeczna doń nie dojrzała
(i) myślenie to czynność społeczna, a prawda jest wewnętrzna wobec stylu myślowego